De Schotse taal

Als enthousiaste linguistiekstudent probeer ik altijd leuke taalfeitjes op te duikelen. Úkh, een Caucasustaal, maakt bijvoorbeeld gebruik van een fonologisch spectrum met maar liefst 112 consonanten en slechts 2 vocalen! En wist je dat vogels niets anders zeggen dan "Dit takje is van mij! Kom je met me paren?" Of dat een pasgeboren baby de hoogte van zijn gehuil aanpast aan de stemhoogte van zijn moeder? En dat je heel goed op je tonen moet letten als je een Mandarijnspreker beleefd iets wilt vragen? Spreek je namelijk het woord "alstublieft" verkeerd uit, dan wordt het "kus mij".

Uiteraard heb ik in de maanden dat al ik in Edinburgh woon geprobeerd iets van het Schots op te steken. Dit bleek echter een onbegonnen karwei. Ik heb het dan namelijk niet over het accent dat de Schotten bezigen als ze Engels spreken; daar wen je al gauw genoeg aan. De ware klus begint pas als je een poging waagt het Scots, oftewel Lallans, te begrijpen. Het Scots is net als het Deens of het Nederlands een Germaanse taal en heeft veel gemeen met het Engels. Maar in tegenstelling tot het Engels, heeft het Scots niet dezelfde extreem grote hoeveelheden vocabulaire uit de Romaanse talen overgenomen en is in zekere zin dus dichter bij z'n Germaanse roots gebleven. De uitspraak is alleen onbegrijpelijk.

Een tijdje geleden zou er iemand van de woningmaatschappij langskomen om mijn bed te vervangen, dat jammerlijk in elkaar was gezakt. Op een ochtend werd er heel vroeg heel luid op de voordeur gebonsd. Enigszins van mijn stuk gebracht vanwege het tijdstip en met nog het tandpastaschuim om mijn mond, opende ik de deur. Twee enorme kerels met een gevaarte van een bed naast zich stonden voor mij. De voorste van de twee bromde iets onverstaanbaars en klopte vriendelijk op het bedframe. Ik keek onbegrijpend naar de reuzen op. Kennelijk vanwege de verbaasde uitdrukking op mijn gezicht herhaalde hij zijn verzoek en wees de gang in. Dit moest wel een verzoek zijn om binnen te mogen komen, maar hoewel mijn hersenen koortsachtig zochten naar een bekende klank of een punt van herkenning, kon ik er geen chocolade van maken. De giganten namen mijn stilzwijgen blijkbaar op als toestemming en begonnen met z'n tweeen het geraamte naar binnen te manoeuvreren, onderwijl elkaar aanwijzingen toeroepend. Ongetwijfeld riepen ze dingen als "Joop, 'n beetje naar links" en "Ja! Houwe zo!", maar ik kon niets anders dan binnenmonds gegrom en ongearticuleerde keelklanken onderscheiden. Terwijl zijn collega de laatste hand legde aan mijn nieuwe bed, veegde één van de twee het zweet van het voorhoofd en begon goeielijk een praatje met me. Of hij het nu had over het weer, de stijgende belastingen, of over de erbarmelijke staat waarin hij mijn oude bed aantrof, uit zijn ruw gebrom kon ik niets opmaken en ik hoopte vurig dat ik op de juiste momenten knikte. Met een "Cheers, pal!" verlieten de twee mannen mijn huis. Blij dat ik uiteindelijk toch iets verstaan had, antwoordde ik met een bibberig "Cheers.." en sloot de deur achter ze.

Geintrigeerd door dit onverstaanbare taaltje, ben ik mijn Schotse vrienden gaan ondervragen over de uitspraak en woordenschat van het Scots. Bryce, een geboren en getogen Edinburgher, attendeerde me op het volgende gesprek, dat bijna geheel uit klinkers bestaat.

A: Oo.
B: Aw oo?
A: Aye aw oo.
B: Aw e ae oo?
A: Aye aw e ae oo.
B: Aight.

Wie o wie kan raden waar dit over gaat? Een hint: A antwoordt op de vraag van B "Fit fae?".